Każdy, kto doświadcza przemocy lub jest jej świadkiem, ma prawo zgłosić zaistniałą sytuację do odpowiednich służb! Każdy, kto posiada jakiekolwiek informacje na temat wyrządzania krzywdy dzieciom lub ich rodzinom, ma obowiązek interwencji! Pamiętajmy, że dzieci nie mogą same składać zawiadomień o przestępstwie. Ten obowiązek spoczywa na rodzicach, opiekunach lub innych osobach, posiadających kontakt z dziećmi. Istnieje wiele możliwości szukania pomocy, również anonimowo! Poniżej przedstawiamy zadania polskich instytucji i służb społecznych w dziedzinie przeciwdziałania przemocy w rodzinie.

Nie bój się pomóc. Być może Twoja reakcja uratuje komuś życie…

Policja

Do podstawowych zadań policji należy m.in:

  1. Ochrona życia i zdrowia ludzi oraz mienia przed bezprawnymi zamachami naruszającymi te dobra.
  2. Inicjowanie i organizowanie działań mających na celu zapobieganie popełnianiu przestępstw i wykroczeń oraz zjawiskom kryminogennym i współdziałanie w tym zakresie z organami państwowymi, samorządowymi i organizacjami pozarządowymi.
  3. Wykrywanie przestępstw i wykroczeń oraz ściganie ich sprawców.

Policja prowadzi szereg działań, których celem jest ochrona ofiary przemocy domowej. Zgodnie z obowiązującym prawem są to:

  • interwencja,
  • sporządzenie dokładnego opisu zdarzenia,
  • zatrzymanie sprawców przemocy domowej stwarzających zagrożenie dla życia bądź zdrowia ofiar, a także mienia,
  • wszczęcie postępowania przygotowawczego przeciwko sprawcy przemocy
    w przypadku zgłoszenia lub stwierdzenia popełnienia przestępstwa,
  • zabezpieczenie dowodów popełnienia przestępstwa,
  • podjęcie działań prewencyjnych wobec sprawcy przemocy,
  • udzielenie informacji ofiarom o możliwości uzyskania pomocy.

Osoby wzywające policję mają prawo do:

  • uzyskania od policjantów zapewnienia doraźnego bezpieczeństwa,
  • uzyskania informacji, kto przyjechał na wezwanie – numer identyfikacyjny policjantów, nazwa i siedziba jednostki,
  • wykorzystania dokumentacji interwencji policyjnej jako dowodów w sprawie karnej przeciw sprawcy przemocy,
  • zgłoszenia interweniujących policjantów na świadków w sprawie sądowej.

Prokuratura

Osoby poszkodowane na skutek przemocy domowej, a także świadkowie mogą złożyć w prokuraturze bądź na policji zawiadomienie o przestępstwie ściganym w trybie publiczno-skargowym lub wniosek o ściganie przestępstwa (dotyczy to przestępstw ściganych na wniosek osoby poszkodowanej). W przypadku uzasadnionego podejrzenia, że popełniono przestępstwo prokuratura wspólnie z policją ma obowiązek:

  • wszcząć postępowanie przygotowawcze mające na celu sprawdzenie czy faktycznie popełniono przestępstwo,
  • wyjaśnienia okoliczności czynu,
  • zebrania i zabezpieczenia dowodów,
  • ujęcia sprawcy,
  • w uzasadnionym przypadku zastosować środek zapobiegawczy wobec sprawcy przemocy w postaci dozoru policyjnego lub tymczasowego aresztowania.

Sąd Rodzinny

Najbezpieczniejsze dla osoby zgłaszającej niepokojącą sytuację w rodzinie, zwłaszcza kiedy dotyczy małoletniego dziecka, jest zwrócenie się do sądu o wgląd w sytuację rodzinną. Zawiadomienie powinno zostać skierowane do Wydziału Rodzinnego i Nieletnich Sądu Rejonowego, okręgu, w którym zamieszkuje rodzina. Nie wymaga ono żadnej szczególnej formy pisma procesowego, dowodów czy świadków. Wystarczy podać dane personalne członków rodziny, adres zamieszkania oraz fakty, które według osoby zgłaszającej są niepokojące.

Zadaniem sądu po wpłynięciu takiego wniosku jest:

  • zbadanie sytuacji dziecka w miejscu jego zamieszkania,
  • wywiad kuratora sądowego, który obejmuje wizytę w mieszkaniu rodziny, rozmowę z dzieckiem, rodzicami, sąsiadami i nauczycielami,
  • niekiedy wezwanie osoby zgłaszającej z prośbą o udzielenie informacji,
  • wezwanie rodziców lub opiekunów, celem przeprowadzenia rozmowy wyjaśniającej lub ostrzegawczej.

W sytuacji, kiedy zebrany materiał dowodowy rzeczywiście wskazuje na zaniedbania w zakresie wykonywania władzy rodzicielskiej, sąd może podjąć decyzję o ograniczeniu władzy rodzicielskiej przez umieszczenie dziecka w odpowiedniej placówce opiekuńczej lub leczniczej, rodzinie zastępczej albo poddać rodzinę nadzorowi kuratora sądowego. Jeżeli sąd uzna, że władza rodzicielska została bardzo poważnie wobec dziecka nadużyta, może wydać decyzje o zawieszeniu lub pozbawieniu praw rodzicielskich. Wówczas dziecko zostaje umieszczone zostaje w odpowiedniej placówce lub rodzinie zastępczej.

Służby zdrowia

Głównym zadaniem służby zdrowia jest ochrona zdrowia pacjenta. Zjawisko przemocy domowej kwalifikuje się do zakresu sytuacji objętych świadczeniami zdrowotnymi ponieważ:
a) bardzo często towarzyszą mu wyraźne uszkodzenia zdrowia somatycznego,
b) zawsze występują poważne uszkodzenia zdrowia psychicznego.

W dziedzinie pomocy ofiarom przemocy domowej, oprócz udzielenia pomocy medycznej, istotne jest:

  • rozpoznanie sygnałów świadczących o występowaniu przemocy, szczególnie gdy ofiary bądź świadkowie próbują to ukryć,
  • umiejętność przeprowadzenia rozmowy umożliwiającej rozpoznanie form przemocy i częstotliwości jej występowania,
  • poinformowanie ofiar o możliwościach szukania pomocy,
  • wystawienie na prośbę poszkodowanych zaświadczenia lekarskiego o stwierdzonych obrażeniach.
  • poinformowanie ofiar o miejscach i warunkach wystawienia obdukcji,
  • w przypadku stwierdzenia takiej konieczności lub na prośbę poszkodowanych powiadomienie innych służb np. pomocy społecznej, policji, gminnej komisji rozwiązywania problemów alkoholowych
  • w przypadku stwierdzenia podczas badania lub podejrzenia popełnienia przestępstwa, np. ślady ciężkiego uszkodzenia ciała, ślady podejrzanych oparzeń, wykorzystania seksualnego, powiadomienie organów ścigania.

Pomoc społeczna

Celem działania pomocy społecznej jest umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężenia trudnych sytuacji życiowych, których same nie są w stanie pokonać, a także zapobieganie powstawaniu tych sytuacji. Przemoc domowa jest nie tylko przyczyną dysfunkcji rodziny, a może być także konsekwencją dysfunkcji o innym podłożu. Takie sytuacje jak: ubóstwo, sieroctwo, bezdomność, alkoholizm, narkomania czy bezradność w sprawach opiekuńczo-wychowawczych, mogą sprzyjać występowaniu przemocy wobec bliskich bądź z niej wynikać. W strukturach lokalnych działają Miejskie lub Gminne Ośrodki Pomocy Społecznej. Bezpośrednią pomocą rodzinom i osobom potrzebującym zajmują się pracownicy socjalni działający zgodnie z ustaloną rejonizacją. W ramach swoich kompetencji i zadań pomoc społeczna:

  • przeprowadza wywiad środowiskowy umożliwiający diagnozę sytuacji rodziny lub osoby,
  • przygotowuje wszechstronny plan pomocy,
  • monitoruje efekty podjętych działań,
  • pomaga w załatwianiu spraw urzędowych i innych ważnych spraw bytowych,
  • udziela szeroko rozumianego poradnictwa, np. prawnego, psychologicznego lub wskazuje miejsca gdzie można uzyskać taką pomoc,
  • udziela informacji o przysługujących świadczeniach i formach pomocy
  • w uzasadnionych przypadkach: udziela pomocy finansowej (w formie zasiłków stałych, okresowych, celowych), udziela pomocy rzeczowej (np. przekazanie odzieży, żywności), udziela zasiłków i pożyczek na ekonomiczne usamodzielnienie się,
  • informuje o możliwościach uzyskania pomocy w środowisku lokalnym,
  • wskazuje miejsca zajmujące się pomaganiem ofiarom przemocy domowej, w tym możliwości otrzymania schronienia np. w schroniskach, hostelach, ośrodkach,
  • w razie potrzeby bądź na życzenie zainteresowanych zwraca się do policji o podjęcie działań prewencyjnych wobec sprawcy, zgodnie z kompetencjami policji,
  • w przypadku stwierdzenia bądź podejrzenia popełnienia przestępstwa powiadamia organy ścigania,
  • może organizować i prowadzić np. punkty informacyjne, ośrodki pomocy, grupy wsparcia dla ofiar przemocy domowej, świetlice dla dzieci,
  • współpracuje z innymi instytucjami i organizacjami.

Organizacje pozarządowe

Lista oraz zakres działalności lokalnych organizacji pozarządowych powinna być dostępna w każdej gminie, w przychodni, poradni, szkole, komisariacie, itp. Organizacje te to głównie stowarzyszenia, fundacje, kluby. W zakresie pomocy ofiarom przemocy domowej organizują: telefony zaufania, punkty informacyjno – konsultacyjne, ośrodki pomocy, schroniska, hostele, świetlice dla dzieci.

Ponadto w ramach swojej działalności oferują, m.in.:

  • pomoc psychologiczną (grupową i indywidualną),
  • pomoc prawną,
  • pomoc socjalną,
  • grupy wsparcia,
  • grupy samopomocowe,
  • pomoc socjoterapeutyczną dla dzieci,
  • udział w prowadzeniu wywiadów środowiskowych,
  • udział w pracach zespołów pomagających ofiarom przemocy np. przy gminnej komisji czy ośrodku pomocy społecznej,
  • udział w interwencjach,
  • pilotowanie przypadków,
  • pomoc w załatwianiu spraw urzędowych i innych.